بیماری زوال عقل ؛ آیا زوال عقل یک بیماری درمان ناپذیر است؟

زوال عقل به طور کلی توصیف بیماری هایی همچون فراموشی، آلزایمر و کم شدن توانایی عقل در سنین بالا است. ۴۷ میلیون نفر در جهان از این بیماری رنج می برند.

زوال عقل بیشتر یک نوع توصیف اختلالات روانی و عقلی است. هرچند که این موضوع برای همه سنین به وجود می آید اما در کهن سالی شایع است. اختلالات خفیف شناختی مانند ضعیف شدن حافظه کوتاه مدت در هنگام پیری امری طبیعی است. این اختلالات شناختی بیش از آنکه زوال عقل به‌حساب بیایند، نوعی اختلال شناختی مرتبط با افزایش سن به‌شمار می‌روند، زیرا باعث بروز مشکلات چشمگیری نمی‌شوند.

زوال عقل برای توصیف دو یا چند علامت بسیار شدید که فعالیت‌های روزمره‌ی فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهند، به‌کار می‌رود. براساس تجزیه و تحلیل آمار جدید در سال ۲۰۱۰، ۴٫۷ میلیون نفر از افراد بالای ۶۵ سال در آمریکا، به بیماری آلزایمر مبتلا هستند. براساس ارزیابی انجمن آلزایمر:

  • کمی بیش از یک‌دهم افرادی که بالای ۶۵ سال سن دارند، از آلزایمر رنج می‌برند؛
  • بیش از یک‌سوم افراد بالای ۸۵ سال به آلزایمر مبتلا هستند؛
  • ۶۰ تا ۸۰ درصد افراد مبتلا به زوال عقل، دچار آلزایمر هستند.

علل زوال عقل

از علل اصلی این بیماری می توان به نابود شدن سلول های مغزی اشاره کرد. مرگ تدریجی سلول های مغزی می تواند عاملی برای زوال عقب باشد.

علاوه بر مرگ تدریجی سلول‌های مغزی (مانند چیزی که در آلزایمر شاهد آن هستیم)، آسیب‌های واردشده به سر، سکته مغزی و تومورهای مغزی می‌توانند موجب زوال عقل شوند.

سایر دلایل ابتلا به زوال عقل عبارتند از:

  • زوال عقل عروقی: از مرگ سلول‌های مغزی در اثر بیماری‌های مرتبط با عروق مغزی مانند سکته‌های مغزی ناشی می‌شود. این بیماری‌ها جریان طبیعی خون را با اختلال همراه می‌کنند و مانعِ رسیدن اکسیژن به سلول‌های مغزی می‌شوند.
  • آسیب‌های واردشده به سر: چنین آسیب‌هایی احتمال مرگ سلول‌های مغزی و بروز زوال عقل را افزایش می‌دهند. تکرار ضربات آسیب‌زننده به سر (مثلا در برخی ورزش‌ها) ارتباط مستقیمی با افزایش احتمال بروز زوال عقل در آینده دارد. با اینکه شواهد کمی در دسترس است، ولی به نظر می‌رسد حتی یک صدمه‌ی واردشده به مغز هم می‌تواند احتمال بروز زوال عقل دژنراتیو مانند بیماری آلزایمر را افزایش بدهد.
  • بیماری‌های ناشی از پریون: پریون‌ها، پروتئین‌هایی هستند که می‌توانند در برخی افراد باعث ایجاد بیماری‌هایی مانند جنون گاوی شوند.
  • عفونت‌های ناشی از HIV: درمورد چگونگی آسیب زدن این ویروس به سلول‌های مغزی اطلاعاتی در دست نیست.
  • عوامل برگشت‌پذیر: تداخلات دارویی، افسردگی، کمبود ویتامین‌ها و اختلال در عملکرد تیروئید، می‌توانند موجب بروز زوال عقل شوند. درصورتی‌که این عوامل درمان شوند، زوال عقل ناشی از آنها نیز بهبود می‌یابد.

زوال عقل به به چند دسته تقسیم می شود؟

  • آلزایمر در اثر پلاک‌های تشکیل‌شده در بین سلول‌های مغزیِ در حال مرگ و درهم‌پیچیدگی درونی سلول‌ها ایجاد می‌شود. هردوی این شرایط در اثر ناهنجاری پروتئین‌ها به‌وقوع می‌پیوندند. اتصالات و سلول‌های عصبی در افراد مبتلا به آلزایمر به‌طور پیشرونده‌ای کاهش می‌یابد. درنهایت مغز نیز کوچک‌تر می‌شود.
  • زوال عقل با اجسام لویی یک بیماری نورودژنراتیو است که در اثر ایجاد ساختارهای غیرطبیعی در مغز بروز می‌کند. این تغییرات در مغز ناشی از پروتئینی به نام آلفا-سینوکلئین است.
  • زوال عقل مخلوط ناشی از بروز دو یا سه نوع زوال عقل است که همزمان به‌وقوع می‌پیوندند. به‌عنوان مثال ممکن است یک نفر به‌طور همزمان دچار بیماری آلزایمر و زوال عقل عروقی شود.
  • در بیماری پارکینسون نیز اجسام لویی حضور دارند. با اینکه پارکینسون اغلب به‌عنوان یک اختلال حرکتی شناخته می‌شود، ولی معمولا علائم زوال عقل در افراد مبتلا به پارکینسون مشاهده می‌شود.
  • بیماری هانتینگتون با انواع خاصی از حرکات غیرارادی شناخته می‌شود، اما این بیماری نیز یکی از انواع زوال عقل به‌شمار می‌رود.

سایر اختلالاتی که منجر به بروز علائم زوال عقل می‌شوند، عبارتند از:

  • زوال عقل پیشانی گیجگاهی (بیماری نیمن پیک)؛
  • هیدروسفالی با فشار طبیعی زمانی بروز می‌کند که مقدار اضافی مایع مغزی-نخاعی در مغز انباشته شود؛
  • سندروم بنسون (PCA) که به بیماری آلزایمر شبیه است، ولی در ناحیه‌ی متفاوتی از مغز روی می‌دهد؛
  • نشانگان داون که احتمال بروز آلزایمر را در افراد کم‌سن‌وسال افزایش می‌دهد.

نشانه های زوال عقل

یک سری از عوامل و نشانه های زوال عقل توسط موسسه تحقیقات پزشکی آمریکا جمع آوری شده که به آن ها در فهرست زیر اشاره می کنیم:

  • از دست دادن حافظه‌ی کوتاه‌مدت (یکی از نشانه‌های این مشکل، پرسیدنِ سؤال‌های تکراری است)؛
  • مشکل در انجام بعضی از اموراتی که فرد با انجام‌شان آشنایی دارد (به‌عنوان مثال مشکل در درست کردن نوشیدنی یا غذایی که فرد همیشه درست می‌کرد)؛
  • مشکلات ارتباطی (بروز مشکلات زبانی، فراموش کردن کلمات ساده یا استفاده‌ی اشتباه از کلمات)؛
  • موقعیت‌ناآگاهی (به‌عنوان مثال گم‌شدن در خیابانی که فرد آن را بلد بوده‌ است)؛
  • بروز مشکلاتی در تفکر انتزاعی (به‌عنوان مثال مشکلاتی در معامله کردن با پول)؛
  • فراموش کردن جای چیزهایی که هر روز مورد استفاده قرار می‌گیرند (مانند دسته‌کلید یا کیف پول)؛
  • تغییرات خُلقی (تغییرات ناگهانی و غیرمنتظره در چشم‌انداز فرد نسبت به زندگی یا دیدگاهی که فرد نسبت به خودش دارد)؛
  • تغییرات شخصیتی (ممکن است فرد حساس، شکاک یا ترسو شود)؛
  • کاهش علاقه‌ی فرد به آغاز کارهای تازه (کمتر شدن تمایل فرد برای شروع کاری جدید یا رفتن به جایی).

با افزایش سن، علائم زوال عقل تشدید می‌شوند.

درمان این عارضه چیست؟

امروزه آزمون‌های زوال عقل به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرند و نتایج حاصل از آنها نیز تا حد زیادی قابل‌‌اعتماد است. این آزمون‌ها از زمان شروع‌شان در دهه‌ی ۱۹۷۰ میلادی، تاکنون تغییرات چندانی نداشته‌اند. مرحله‌ی اولِ آزمونِ عملکرد حافظه و سلامت شناختی فرد، شامل تعدادی سؤال و دستورالعمل‌های استاندارد است. براساس تحقیقات، تشخیص زوال عقل تنها با استفاده از آزمون‌های استاندارد زیر امکان‌پذیر است. این آزمون‌ها باید به‌طور کامل انجام و جواب‌هایشان ثبت شود.

«آزمون روانی مختصر» بر مبنای ۱۰ سؤال طراحی شده است. برخی از این سؤال‌ها عبارتند از:

  • چند سال سن دارید؟
  • ساعت حدودا چند است؟
  • امسال چه سالی است؟
  • تاریخ تولدتان چه‌موقع است؟

هر جواب درست، یک نمره خواهد داشت. نمره‌ی شش و کمتر، نشانه‌ی اختلالاتی در عملکرد شناختی فرد است.

آزمون ارزیابی شناختی پزشک عمومی (GPCOG)، مشاهدات اقوام یا خانواده را نیز به آزمون قبلی اضافه می‌کند. این آزمون برای پزشکان طراحی شده است و معمولا اولین ارزیابی رسمی از سلامت روانی فرد است. در مرحله‌ی دومِ آزمون، از یکی از نزدیکان فردِ مشکوک به زوال عقل، شش سؤال پرسیده می‌شود. برخی از این سؤال‌ها عبارتند از:

  • آیا فرد در به خاطر آوردن اتفاقات یا مکالمات اخیر مشکل دارد؟
  • آیا فرد کلمات درست را به‌سختی پیدا می‌کند یا لغات اشتباه به‌کار می‌برد؟
  • آیا فرد در مدیریت پول یا مصرف داروها با مشکل روبه‌رو شده است؟
  • آیا فرد برای رفت‌و‌آمد به جاهای مختلف با مشکل روبه‌رو شده است؟

اگر نتیجه‌ی این آزمون، ضعف حافظه را تأیید کند، آزمون‌های دیگری مانند تست خون و سی‌تی اسکن از مغز توصیه می‌شود.

آزمون‌های بالینی علل از دست دادن حافظه را مشخص می‌کنند یا کمک می‌کنند گزینه‌های احتمالی محدودتر شوند.

آزمون کوتاه وضعیت ذهنی (MMSE) یک آزمون شناختی دیگر است که موارد زیر را اندازه‌گیری می‌کند:

  • آگاهی فرد از زمان و مکان‌؛
  • یادآوری کلمات؛
  • توانایی‌های زبانی؛
  • میزان دقت و قدرت محاسبات فرد؛
  • توانایی فرد در شناسایی ارتباط بَصَری و فضایی میان اشیاء.

آزمون کوتاه وضعیت ذهنی برای شناسایی زوال عقل ناشی از بیماری آلزایمر مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین این آزمون می‌تواند در ارزیابی شدت بیماری و یافتن درمان‌های مناسب نیز کمک‌کننده باشد.

آیا زوال عقل قابل درمان است؟

مرگ سلول‌های مغزی امری برگشت‌ناپذیر است، بنابراین هیچ درمان شناخته‌شده‌ای برای زوال عقل دژنراتیو وجود ندارد. به همین دلیل به‌جای از بین بردن علت بیماری، بیشتر بر روی مراقبت از بیمار و کنترل علائم اختلالاتی مانند آلزایمر تمرکز می‌شود.

اگر زوال عقل از عواملی مانند ضربه، اثرات جانبی داروها و کمبود ویتامین ناشی شده باشد، ممکن است بتوان از آسیب‌های واردشده به مغز یا گسترش آسیب‌ها به بافت مغز، جلوگیری کرد.

علائم بیماری آلزایمر را می‌توان به کمک بعضی از داروها کاهش داد. به این منظور چهار داروی تأییدشده در ایالات متحده وجود دارند که مهارکننده‌های کولین‌استراز (استیل کولین‌استراز) نام دارند.

  • دونپزیل؛
  • گالانتامین؛
  • ریواستیگمین؛
  • تاکرین.

دسته‌ی دیگری از داروها ممانتین نام دارند و بر ضد گیرنده‌های NMDA مغز عمل می‌کنند. ممکن است این داروها به‌تنهایی یا همراه با مهارکننده‌های کولین‌استراز مورد استفاده قرار بگیرند.

مهارکننده‌های کولین‌استراز می‌توانند به بهبود ویژگی‌های رفتاری فرد مبتلا به بیماری پارکینسون نیز کمک کنند. به یاد داشته باشید هیچ‌گاه این داروها را به‌طور خودسر مصرف نکنید و قبل از مصرف هر نوع دارویی، حتما با پزشک خود مشورت کنید.

تمریناتی مانند یادیارها و سایر ابزارهای یادآوری رایانه‌ای می‌توانند مغز را تقویت کنند، عملکرد شناختی مغز را بهبود بدهند و به فرد کمک کنند تا حدی با فراموشی ناشی از آلزایمر کنار بیاید. یادیارها ترفندهایی برای به خاطر سپردن چیزها هستند که فقط به تکرار مطالب اکتفا نمی‌کنند، بلکه با ایجاد رابطه بین مفاهیم تازه و اطلاعات قبلی موجود در مغز، به یادآوری راحت‌تر آنها کمک می‌کنند.

منبع: MedicalNewsToday

ارسال شده در تاریخ ۴ اسفند ۱۳۹۶ توسط بهاره نوروزی با موضوع سلامت روان | 323 بازدید

بیماری زوال عقل ؛ آیا زوال عقل یک بیماری درمان ناپذیر است؟
5 از 100 رای

اطلاعات پزشکی

اخبار پزشکی یکی از مهمترین اطلاعاتی است که امروزه باید تا حدودی از آن برخوردار باشیم. برای این منظور ما به یک بانک اطلاعات پزشکی نیاز داریم، هدف از آن حفظ و ارتقاء تندرستی، درمان بیماری‌ها و بازتوانی آسیب‌ دیدگان است. که با شناخت بیماریها،تشخیص، درمان و جلوگیری از بروز آن‌ها به انجام می‌رسد. مجله پزشکی دانشی را در اختیار شما قرار میدهد که بر روی طیف وسیعی از رشته‌ها شامل از فیزیک و زیست‌شناسی تا علوم اجتماعی، مهندسی و علوم انسانی بنا شده‌است. امروزه هدف سایت پزشکی استفاده از فناوری‌های دانش‌ مبنا و استدلال قیاسی برای رسیدن به راه‌ حل مشکلات بالینی است. اکتشافات در باب ماهیت ژن‌ها و سلول‌ها دریچه‌ای برای تعریف فیزیولوژی بر مبنای سیستم‌های مولکولی فراهم کرده‌است. این بصیرت فیزیولوژیکی راه را برای درک بهتر فرایندهای پیچیده بیماری‌ها و رویکردهای نو درمانی فراهم کرده‌است. تلاش بشر برای درمان بیماری‌ها و آسیب‌ها از دوران پیش از باستان وجود داشته‌ است و در دوران باستان نیز در کنار مذهب و گاه به عنوان بخشی از آن وجود داشته‌ است. در یونان باستان پزشکانی چون بقراط اخبار پزشکی را به عنوان دانش و فنی مجزا مطرح کردند و بنیانگذاران راهی بودند که بعدها توسط پزشکانی همچون ابن‌سینا و رازی (رازی مسلمان نبوده و تنها به توحید اعتقاد داشته یعنی موحد بوده؛ اما به اشتباه عنوان می‌شود که وی مسلمان بوده‌است) طی شد. در رنسانس با بهره‌ گیری از اطلاعات پزشکی عمومی  و اطلاعات پزشکی روز پیشرفت‌ های قابل توجهی کرد. از قرن ۱۹ آنچه به عنوان پزشکی مدرن شناخته می‌شود بنیان گذاشته شد. در اواخر قرن بیستم و دوران معاصر دانش ژنتیک رویکرد نسبت به درمان و بیماری‌ها را دچار تحولی جدی کرد به‌طوری‌ که ژنتیک پزشکی را دارای نقشی متحول‌ کننده برای پزشکی از درمان محور بودن به حفظ سلامتی دانسته‌اند. اهمیت سلامتی در بهره‌وری اجتماع و کیفیت زندگی منجر به تأسیس موسسات و قوانین شده‌است تا مسایلی همچون تحصیل و مجوزدهی به پزشکان تا نحوه استفاده از بودجه‌های درمانی در کشورها قانونمند و تنظیم شوند؛ لذا سازمان‌های پزشکی در کشورهای مختلف برای سازمان دهی و قانونمندسازی فعالیت‌های پزشکی تأسیس شده‌اند. در سایت پزشکی، پزشکان با استفاده از قضاوت بالینی، بیمار را جهت تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماری ارزیابی می‌کنند. در عملکرد بالینی معمولاً مراحل شرح حال، معاینه فیزیکی، تهیه فهرست مشکلات، مشخص کردن تشخیص‌های افتراقی، بررسی‌ها (شامل آزمایش و تصویربرداری و …)، رسیدن به تشخیص و در آخر درمان انجام می‌شود. امروزه پیشرفت‌های روزمره علم و گسترش قابل توجه دامنه دانش پزشکی و شناخت بشر از بیماری‌ها منجر به تخصصی شدن پزشکی و تقسیم آن به رشته‌های مختلف شده‌است. با این حال کما کان ارائه خدمات پزشکی در بیشتر جوامع از سطح مراقبت‌های اولیه بهداشتی، با تمرکز روی اطلاعات پزشکی و سلامت و پزشکان خانواده شروع می‌شود و بسته به نیاز در سیستم ارجاع بیماران به سطوح دوم و سوم که خدمات پزشکی تخصصی‌تر را ارائه می‌دهند ارجاع می‌شوند. مجله پزشکی مدرن با انتقاداتی هم مواجه است از جمله عدم دسترسی مناطق محروم و طبقه کم درآمد بعضی جوامع به خدمات پزشکی گران‌قیمت که در این راه سازمان‌هایی همچون سازمان جهانی بهداشت با تعیین سیاست‌های جهانی و ایجاد مسئولیت در کشورها و سیاستمداران نسبت به سلامتی سعی در رفع این نقیصه را دارند.

©یک دکتر / بازنشر مطالب تنها با کسب اجازه کتبی و پرداخت هزینه بابت هر مطلب و همچنین ذکر منبع و لینک مستقیم به همان مطلب مجاز است